Vedi

WAŻKI nasza pasja
Zachowania rozrodcze Żagnicy południowej - Aeshna affinis
(klikając w zdjęcie powiększysz je)
          Nasze spotkanie z żagnicą południową - Aeshna affinis było przypadkowe. Poszukiwaliśmy zbiornika, nad którym przebywałyby pałątki - Lestes. Znaleźliśmy takie miejsce pod Izbicą Kuj. Ten niewielki staw, o powierzchni 0,198 ha, płytki, 
w najgłębszym miejscu ma 60 cm, wczesną wiosną, 2013 r. wypełniony był tak dużą ilością wody, że szeroko rozlewała się na widoczną przed nim łąkę. Wówczas powierzchnia lustra wody wynosiła około 0,318 ha. W dniu 29 czerwca 2013, w którym wykonaliśmy te zdjęcia wody na łące prawie nie było. (Fot. 1, 2, 3) 

Fot. 1 2013-06-29 Staw "pałątkowy" pod Izbicą Kuj.

Fot. 2 2013-06-29 Staw pod Izbicą Kuj - roślinność.

Fot. 3 2013-06-29 Staw pod Izbicą Kuj. - stan wody.

          To nad tym zbiornikiem 18 lipca 2013 r. po raz pierwszy obserwowaliśmy 2 samice i 3 samce żagnicy południowej Aeshna Affinis. Nad tym zbiornikiem nastąpił rozród, złożenie jaj, a następnego lata przeobrażenie - pełny cykl rozrodczy. Ciepłą jesień 
i łagodną zimę, aż do pierwszych cieplejszych wiosennych dni prawdopodobnie przetrwały w postaci jaj. Należy nadmienić, że do końca stycznia 2014 r. zbiornik ten był całkowicie wyschnięty. 
Kliknij w wybrane zdjęcie, aby je powiększyć.
Stan wody w zbiorniku na dzień 20 kwietnia 2014 r. był dobry. Fot. 4

Bardzo ciepła i sucha wiosna, oraz upalne lato bez kropli deszczu było przyczyną całkowitego wyschnięcia tego małego zbiornika już w pierwszych dniach sierpnia 2014 r.
Na fotografii 5 widoczny stan całkowitego braku wody w najniższym miejscu zbiornika. Nawet pod naciskiem nie wydobywała się z dna żadna kropla wody.

Na fot. 6 w górnej części na widocznym wolnym od roślinności pasie w dniu 9 sierpnia 2014 r. znalazłem 6 wylinek żagnicy południowej A. affinis.
          Od sierpnia 2014 do 23 marca 2015 zbiornik był całkowicie wyschnięty. Opady deszczu w ostatnim tygodniu marca 2015 sprawiły, że staw wypełnił się wodą w ilości niewystarczającej do wylęgu larw, a zwłaszcza ich wzrostu. fot. 7 i 8.

Fot. 7 2015-04-05 Staw pod Izbicą Kujawską.

Kliknij w wybrane zdjęcie, aby je powiększyć.
Stan wody w zbiorniku na dzień 05 kwietnia 2015 r. był bardzo niski, co widać na Fot. 8.

Brak opadów i wysokie temperatury spowodowały, że miesiąc później 3 maja 2015 stan wody jeszcze bardziej się obniżył. Fot. 9

7 lipca 2015 staw był już całkowicie wyschnięty. Co widać na fot. 10

Tylko roślinność miała możliwość wzrostu i zarastania stawu. Fot. 11 

W 2015 r. nie znaleźliśmy wylinek A. affinis. Również nie było wylinek, ani też osobników dorosłych Sympetrum: flaveolum i sanguineum. Z pałątek znaleźliśmy 3 dojrzałe osobniki Lestes virens i 2 Lestes sponsa. Pałątki mogły zdążyć się jeszcze przeobrazić, ale mogły też być ważkami zaleciałymi w to miejsce.
Kliknij w wybrane zdjęcie, aby je powiększyć.
W dniu 9 sierpnia 2014 zbiornik był już całkowicie wyschnięty. W tym dniu znalazłem 6 wylinek. Fot. 12, 13 i 14
Potwierdza to rozród tej ważki w tym zbiorniku w roku 2013 i wylęg w roku 2014.
          W sierpniu 2014 w odległości niespełna 850 metrów w linii prostej od stawu "pałątkowego" w kierunku północno-zachodnim znaleźliśmy drugi mały zbiornik położony w bliskiej odległości jeziora Niemiec (nazwa miejscowa) usytuowany z południowo-wschodniej strony. Zbiornik ten jest długi na 82 m. W najszerszym miejscu ma 12 m, a najwęższym 7 m. Jego powierzchnia to 
0,105 ha. Znajduje się na łące, a raczej pastwisku, gdyż wypasają się na niej krowy. Tuż obok jest jeszcze mniejszy staw 
o powierzchni 0,044 ha. 

Fot. 15 2014-08-09 11:59:35 Tak wygląda "polowanie" na samca Żagnicy południowej (Aeshna affinis).

Cały zbiornik jest zarośnięty wysoką na prawie 2 m roślinnością - głównie trzciną, tak, jak widać na fot. 15.
Pośród tej roślinności są dwa małe 
i jedno większe lustra wody.
Zbiornik ten oraz mniejszy tuż obok 
są źródłem wody dla licznego, swobodnie pasącego się bydła.
W dniu 9 sierpnia 2014 r. nad tym zbiornikiem obserwowaliśmy dorosłe osobniki Aeshna affinis. Samców było 12, a samic 4 oraz jeden tandem 
w trakcie lotu. 
          2 sierpnia 2015 r. był bardzo ciekawym dniem z powodu możliwości obserwowania zachowań rozrodczych żagnicy południowej (Aeshna affinis). Pomimo, że większość osobników żagnicy południowej była w tym dniu już w pełni dojrzała 
i przystępowała do rozrodu, to zauważyliśmy wylot jeszcze trzech juwenilnych samic. Dorosłe samce "rozstawiły" się wzdłuż brzegu większego stawu, wyznaczając pomiędzy siebie umowne rewiry. Natomiast nad mniejszym stawem tylko 3 samce patrolowały swoje rewiry. Nie obserwowaliśmy nad mniejszym stawem żadnej pary, żadnego składania tam jaj. Rozród i składanie jaj odbywał się nad tym większym stawem. Po godzinie 10:30 z pobliskich drzew i krzewów zaczęły nadlatywać nad staw samice. Natychmiast samce chwytały je w locie. Pary kopulowały w locie. Rzadko siadały na roślinach, aby "dokończyć" kopulację. Powodem tego stanu rzeczy była, co najmniej trzykrotna przewaga liczebna samców nad samicami. Wszystkich samców mogło być z 28 - 30 osobników.
Bardzo często przelatujący samiec z podpiętą za górną krawędź głowy samicą i specyficznie wygiętym odwłokiem, tak, aby środkową jego częścią dociskać twarz samicy był atakowany przez inne samce w celu odebrania samicy.
Samce patrolujące swoje rewiry nie walczą pomiędzy sobą o terytorium, tak, jak ma to miejsce pomiędzy samcami A. imperatora, "schodzą sobie z drogi". Natomiast przelatującego samca z podczepioną samicą atakują nawet 3 samce z całkowitą bezwzględnością. Potrafią takiego samca fizycznie uszkodzić, aby tylko "wypuścił" samicę.

Fot. 16 2015-08-02 12:00:10 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - tandem w locie.

Przepraszam za złą jakość zdjęcia. 
W chwili obecnej nie dysponuję lepszym tego typu ujęciem. Fot.16
Samce z pochwyconymi samicami dość dużo i długo latały, szukając miejsca do kopulacji lub złożenia jaj. Pułap, na jakim odbywały się te loty, 
to tuż ponad wierzchołkami trzcin 
i zawsze w obrębie zbiornika. Było 
to około 1,8 - 2,2 m licząc od powierzchni łąki.
Na tej wysokości w trakcie lotu często  dochodziło do jednej lub kilku krótkich kopulacji. 
Natomiast, gdy tandem obniżał swój lot poniżej 1 metra (tak, jak jest to widoczne na fot 16 - obok) nad łąkę, mogłem obserwować dość dziwne zachowanie tandemu, a zwłaszcza samicy. Prawdopodobnie wiedziona instynktem samica zaczynała poruszać energicznie odwłokiem w kierunku góra - dół, tak jakby zrzucała jaja w trakcie tego lotu. Jest to zachowanie identyczne, do tego, jakie można obserwować, podczas składania jaj przez tandem szablaka krwistego 
(S. sanguineum)
          Rodzi się pytanie: Czy samica również w ten sposób składa jaja, czy tylko sygnalizuje samcowi, że czas na znalezienie miejsca do złożenia ich?  A może chce się uwolnić od partnera i znaleźć innego?

Sposób, w jaki samiec trzyma pochwyconą samicę, a zwłaszcza ten mocno wygięty odwłok oparty o czoło samicy dla lepszego jej utrzymania ma swoje podłoże w tym, że przelatująca para jest często atakowana przez inne samce. Obserwowałem niejedno takie zdarzenie. Przelatującą parę przeważnie atakowały dwa, a niejednokrotnie trzy samce jednocześnie. Atakowany przez nie był tylko samiec, a zwłaszcza jego narządy analne, którymi trzymał samicę. 

fot. 17 2015-08-02 12:12:56 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - samiec z częściowo odgryzionym fragmentem przydatków analnych.

Ten samiec (fot. 17- z lewej) lecąc 
z pochwyconą samicą został zaatakowany przez dwa inne samce. Atakujące samce starają się odgryźć przydatki analne samcowi, który trzyma nimi pochwyconą samicę. 
Po krótkiej chwili samica była "wolna". Jeden z atakujących samców ją pochwycił, a "pierwotny zdobywca" przysiadł na suchej roślinie. Okazało się, że jeden z atakujących samców odgryzł mu połowę prawej części przydatków analnych. 
Czy tak uszkodzony samiec zdoła ponownie pochwycić samicę 
i przedłużyć gatunek? 

Fot.18 2015-08-02 12:25:45 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - tandem tuż przed rozpoczęciem składania jaj.

Lustro wody w większym stawie było obniżone o około 50 cm od powierzchni pastwiska. Brzeg wokół stawu od strony wody był stromy i jego pochyłość zawierała się od 60° do 90°. Jest to mieszanka mułu z torfem i była dość wilgotna w miejscach ocienionych. W tych miejscach nie zaobserwowałem składania jaj. 
Wokół stawu tuż przy jego brzegu, w powierzchni łąki było dużo wgłębień o różnej głębokości i wielkości zrobionych racicami krów. Były głębokie na maksymalnie 15 cm. W tych dołkach tandemy żagnicy południowej składały jaja. Tandem na fot. 18 chwilę wcześniej przysiadł w takim właśnie dołku, usytuowanym 40 cm od brzegu stawu. 
W tym ujęciu z innej perspektywy wyraźnie widać, jak bardzo odwłok samca jest wygięty, aby lepiej mógł utrzymać samicę.

Fot. 19 2015-08-02 12:25:56 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - ten sam tandem, co na zdjęciu poprzednim w trakcie składania jaj.

Ten sam tandem żagnicy południowej (A. affinis), co na zdjęciu poprzednim w trakcie składania jaj. Po kilku sekundach od chwili pojawienia się w tym miejscu pary, samica rozpoczęła składanie jaj w glebę. Samiec, aby dać samicy więcej swobody "rozluźnił uchwyt" nieznacznie prostując odwłok. 

Fot. 20 2015-08-02 11:41:27 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - tandem, tuż po kopulacji.

Ten tandem żagnicy południowej (A. affinis) jest tuż po kopulacji. Chwilę odpoczywał. Następnie odleciał szukać dogodnego miejsca do złożenia jaj.

Fot. 21 2015-08-02 12:02:29 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - tandem podczas składania jaj.

Ten tandem żagnicy południowej (A. affinis) składa jaja również 
w takim dołku poza zbiornikiem. Para znalazła takie miejsce, gdzie jest wyjątkowo "zamaskowana" przez otaczające ją rośliny.

Fot. 22 2015-08-02 11:50:27 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - dwa tandemy podczas składania jaj.

W jednym dołku przy czynności składania jaj spotkały się dwa tandemy żagnicy południowej (A. affinis). Wobec siebie nie wykazywały żadnej agresji.

Fot. 23 2015-08-02 11:51:34 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - tandem podczas składania jaj.

To jest ten sam tandem żagnicy południowej (A. affinis), co na poprzednim zdjęciu. W tym ujęciu głowa samicy jest skręcona prawie o 90°. To oznacza, że głowa samicy nie jest zablokowana na wyrostkach i nie oznacza to, że głowa samicy jest urwana. Na następnym zdjęciu jest ten sam tandem. 

Fot. 24 2015-08-02 11:54:10 Żagnica południowa (Aeshna affinis) - tandem podczas składania jaj.

To jest ten sam tandem żagnicy południowej (A. affinis) podczas składania jaj. Jak widać na zdjęciu głowa samicy powróciła do pierwotnego położenia i nie wygląda, aby była urwana.
Natomiast samica ma znacznie wgniecioną lewą stronę 2 segmentu odwłoka oraz nieco lewą wargę dolną.
Nie przeszkadza jej to w składaniu jaj. 
Galeria zdjęć Żagnicy południowej - Aeshna affinis - kliknij tutaj